Fatih Hoca ile satranç köşesi

Her taşın bir karakteri, her karakterin bir hikâyesi vardır. Satranç tahtasında gördüğünüz şey, sadece hamle değil, insanın iç dünyasıdır. Satranç, sadece bir oyun değil; insanın doğasını, toplum yapısını, stratejiyi ve psikolojiyi içinde barındıran sessiz bir hikâyedir. 64 karelik o tahtada herkesin bir görevi, bir rolü, bir sınırı vardır. Her taşın karakteri farklıdır. Kimisi hızlı, ama kırılgandır; kimisi güçlü, ama kısıtlıdır. Tıpkı insanlar gibi… Gelin, satranç taşlarına bir de bu gözle bakalım.

Satrançta oyunun merkezinde olan taş, ŞAHtır. Ne var ki, hareket kabiliyeti en sınırlı olan da yine odur. Tek karelik adımlarla ilerler. Çok güçlüdür, ama çaresizdir. Bu durum, hayattaki otorite figürlerini hatırlatır: Krallar, liderler, patronlar… En çok korunanlar, en çok risk altında olanlardır; çünkü, bir adımları tüm oyunu bitirebilir. Şah, gücün yalnızlığını temsil eder. Kırılgan bir merkez. Her şey onun etrafında döner. Hayatta da öyle değil midir? Bizi ayakta tutan şey en kırılgan olan olur bazen. Belki inandığımız bir değer, belki sevdiğimiz biri. Onu kaybedince oyun biter. 

VEZİR, satranç tahtasının en etkili taşıdır. Hem yatay hem dikey hem de çapraz gidebilir. Sınırsız güce en yakın figürdür. Onun varlığı oyunun dengesini belirler. Bu güç beraberinde bir riski de getirir: Aşırı özgüven ve yanlış yerde kaybedilme tehlikesi. Hayatta da çok yetenekli, güçlü bireyler vardır; ama savunmasız kalırlarsa düşüşleri dramatik olur. Vezir, potansiyelin ve sorumluluğun birleşimidir; ama en büyük kayıplardan biri de odur. Çünkü hayatın bize sunduğu en büyük güçler: akıl, sevgi, cesaret en çok savunulması gerekenlerdir. Sahip olduğumuzda her şey mümkündür. Kaybettiğimizde ise denge bozulur.

KALE düz gider. Ne bir yana kayar ne de alışılmışın dışına çıkar. Stratejik olarak köşelerde başlar, ama oyun ilerledikçe merkezde büyük rol oynar. Kale, sabır ve güvenin sembolüdür. Disiplinli insanlar gibi… Başta görünmez olabilir, ama doğru zamanda sahneye çıkarsa belirleyici olur. Yavaş açılır, ama yıkıcıdır. Serttir, ama güven verir. Dimdik dururlar. Net çizgileri vardır. Hayatta sınırlarımızı, ilkelerimizi temsil eder onlar. Onlara yaslanırız; çünkü biliriz ki savunmamız onlarsız eksik kalır.

FİL, sadece çapraz gider. Tahtayı boydan boya kat edebilir, ama kendi renginde hapsolmuştur. Bu, insanın bakış açısına benzer. Ne kadar uzağı görebilirse görsün, kendi rengiyle sınırlıdır. Duygusal ve entelektüel insanları çağrıştırır. Sessizdir, ama yerini doğru bulursa büyük etkiler yaratır. Her şeye farklı açılardan bakar. Bilgeliği, iç sesi, inancı simgeler belki de. Dışarıdan sessiz görünür; ama konumlandığı yer, bazen oyunun kaderini değiştirir.

AT, kuralları altüst eden taştır. Diğer taşların geçemediği alanlara sıçrar. Hayattaki yaratıcı, sınır tanımayan insanları temsil eder. Birçok sorunun çözümünde sıra dışı düşünen insanlar gibidir; ancak kontrol edilmesi zor olabilir. Hamleleri karmaşıktır ve yanlış hesaplanırsa etkisiz kalabilir. O garip “L” hamlesiyle kuralları esnetir adeta. Hayatın sürprizidir o. Alışılmışın dışında düşünen, farklı yollardan ilerleyen insanlar gibi. Her zaman önünü göremez, ama doğru zamanda fark yaratır.

PİYON, en zayıf taştır. Tek kare gider, yalnızca çapraz alır; ama tek bir hayali vardır: Zirveye ulaşmak ve vezir olmak. Piyon, halkı temsil eder. Çalışan, mücadele eden, sessizce ilerleyen insanları… Ve hayat gibi, sabırla yürüyen piyonlar sonunda en güçlü taşa dönüşebilir. Onu küçümsememek gerekir. En küçük gibi görünen, ama en büyük hayali olan odur. Her şeyin en önünde yürür. En çok o savaşır, en çok o feda edilir; ama unutmayın, doğru yere ulaşırsa vezire dönüşür. Çünkü hayat böyledir: Mütevazı bir başlangıç, büyük bir dönüşümün habercisi olabilir.

Satrançta kazanan sadece taşların gücüne değil, onları nasıl kullandığına da bağlıdır. Hayat da böyledir. Kim olduğumuz kadar, ne yaptığımız belirler kaderimizi. Güçlü görünene değil, doğru zamanda doğru hamleyi yapana kazandırır bu oyun. Kimi insanlar vezir gibi çok yönlüdür, kimisi at gibi özgür ruhludur. Bazısı fil gibi derin düşünür, bazısı kale gibi güven verir. Ama her birimizin içinde bir piyon yatar: Küçük adımlarla büyümek isteyen, hayalini zirvede kuran bir karakter. Satranç tahtası, sadece taşların değil, karakterlerin de savaşıdır. Tıpkı hayat gibi… Bu yüzden hayatın satranç gibi olduğunu unutmamalı. Bazen taşlarımız eksilir, bazen hamle şansı kalmaz; ama oyunu nasıl oynadığımız, kim olduğumuzu gösterir. Önemli olan her taşın kıymetini bilmek… ve en zor durumda bile mat olmamaktır. Satranç, sadece bir oyun değildir. Bir düşünce biçimidir. Hayata, insana, ilişkilere dair çok şey anlatır. Her taşın bir anlamı vardır. Tıpkı hayatımızdaki her insan gibi. Bazısı bizi korur, bazısı yol gösterir, bazılarıysa mücadeleyi hatırlatır. Önemli olan oyunu kazanmak değil belki de… Önemli olan, her taşı yerinde ve kıymetince oynayabilmek.

Günün Bulmacası

Siyah oynar. 3 hamlede mat. (Korobkov, Piotr-Vorobiov, Evgeny E.)