Fatih Hoca satranç köşesi

Yiğit 10 yaşındaydı. Okul takımının en güçlü oyuncusu sayılıyordu. Satrançta hızlı düşünüyor, taktikleri çabucak fark ediyor, neredeyse her turnuvadan madalyayla dönüyordu. Öğretmeni ona hep “Takımın kaptanı gibi düşünüyorsun.” derdi. 75. Yıl Okulu Bahar Turnuvası’nda da ilk üç turu rahat geçmişti. Tüm arkadaşları onun şampiyon olacağından emindi. Dördüncü turda karşısına sessiz sakin bir çocuk olan Baran çıktı. Baran daha önce hiç derece yapmamıştı. Bazı oyuncular onu tanımazdı bile. Yiğit tahtaya güvenle oturdu. Açılışı hızlı oynadı, bir taşını düşünmeden feda etti, “Nasıl olsa kazanırım.” diye içinden geçirdi. Gözleri bazen yan masadaki arkadaşlarına kayıyor, bazen de salondaki diğer arkadaşlarının oyunlarına... Baran ise başından beri sessizdi. Her hamlesini dikkatle yaptı. Süresini kullandı, pozisyonu takip etti. Yiğit’in bir anlık dikkatsizliğiyle kalesini boşta bıraktığını fark etti. Baran fırsatı kaçırmayarak kaleyi aldı. Birden oyunun gidişi değişti. Baran farkı açtı. Birkaç hamle sonra Yiğit’i mat etti. Oyundan kalkarken Yiğit'in eli soğuktu. İlk defa bu kadar “basit” bir hatayla kaybetmişti. Antrenörü yanına geldi, sessizce tahtayı gösterdi:

“Gördün mü? Bazen sadece bir hamle, tüm oyunu değiştirir. Kazanacağına inanmak güzel, ama ciddiyetle oynamak zorunludur.”

Yiğit başını salladı. Bu yenilgi onu üzmüştü, ama içinden bir şey daha fark etmişti: En tehlikeli rakip, seni asla hafife almayan kişidir. O gün birinci olamadı, ama en önemli madalyayı aldı. İşte bu, rehavetin satranç tahtasındaki gerçek yüzüydü. Ne yazık ki, sadece Yiğit'in değil, birçok oyuncunun düştüğü sessiz bir tuzaktır.

Satranç oyunun psikolojik yönleri, bir oyuncunun başarısında veya başarısızlığında kritik rol oynar. Bu psikolojik tuzaklardan biri de "rehavet"tir. Rehavet, genellikle üstün durumda olan oyuncuların dikkatlerinin dağılması, rakibi küçümsemesi veya oyunun kontrolünü kaybetmesi sonucu ortaya çıkar. Bu yazıda rehavetin satrançtaki etkilerini, nasıl önlenebileceğini ve bazı usta oyuncuların oyunlarında bu durumun nasıl felakete yol açtığını inceleyeceğiz. Oyuncu, rakibinin zayıf bir hamlesi veya açılışta üstün bir konum elde etmesiyle kendini rahat hissedebilir. Bu rahatlık, dikkat kaybına ve beklenmedik tehditleri gözden kaçırmaya neden olabilir. Eğer oyuncu rakibini düşük seviyede görüyorsa onun beklenmedik hamleler yapabileceğini hesaba katmayabilir. Oyunun büyük kısmında üstün olan oyuncular, kazandıklarını düşündükleri için risk alabilir veya savunmalarını gevşetebilir. Uzun oyunlarda konsantrasyonun kaybolması, rehavetin en yaygın nedenlerinden biridir. Bir rehavet örneği olarak Anatoly Karpov- Garry Kasparov maçlarından birine bakalım. 1985 Dünya Satranç Şampiyonası'nda Karpov, beyaz taşlarla oyunun büyük kısmında üstün bir konumdaydı. Ancak birkaç dikkatsiz hamle ve Kasparov'un beklenmedik bir kontra atağı, Karpov'un tüm avantajını kaybetmesine yol açtı. Bu noktada Karpov, rehavetin kurbanı oldu. Konumu iyi olan beyaz, Kasparov'un beklenmedik bir şekilde geliştirdiği karşı saldırıyı küçümsedi. Sonrasında birkaç yanlış değerlendirme ile üstünlüğünü tamamen yitirerek oyunu kaybetti. Satrançta kazandığınızı düşündüğünüz an, aslında kaybetmeye en yakın olduğunuz andır. Çünkü zihin mücadeleden vazgeçtiği an, hata yapma ihtimali artar. Oyuncu artık rakibine değil, kendi özgüvenine karşı oynamaya başlar. Tıpkı hayatta olduğu gibi...

Her durumda rakibinizi ciddiye alın. Satrançta hiçbir rakip küçümsenmemelidir. Oyunun başından sonuna kadar aynı dikkat seviyesini korumaya çalışın. Önde olduğunuzda, güvenli ve sağlam hamleleri tercih edin. Her pozisyonda beklenmedik tehditleri kontrol edin ve sürekli tetikte kalın. Eğer üstün olduğunuzu hissediyorsanız, pozisyonu yeniden değerlendirin ve yeni tehditler olup olmadığını kontrol edin. Rehavet, satrançta kazanılmış oyunların kaybedilmesine yol açabilecek en büyük tehlikelerden biridir. Büyük ustalar bile bu psikolojik tuzaktan kaçınmakta zorlanabilir. Unutmayın, satrançta üstünlük bazen en büyük düşmanınız olabilir. Her taşın, her hamlenin önemini her zaman hatırlamak, rehavetten kaçınmanın en etkili yoludur. Öte yandan, pes etmeyen bir ruh, en umutsuz durumdan bile zafer çıkarabilir. Büyükustaların birçok oyunu vardır ki; neredeyse kaybettikleri bir pozisyonda sabırla, dirençle ve azimle oyunu çevirmişlerdir. Tıpkı Bobby Fischer’ın gençliğinde birçok kez kötü pozisyonlardan geri dönerek kendine saygı kazandırması gibi… Tıpkı Judit Polgar’ın, dünyanın en güçlü oyuncularına karşı geriden gelip kazandığı maçlar gibi… Pes etmeyen her oyuncu, sadece tahtada değil, hayatta da kazanır. Hayat, tıpkı satranç gibi inişli çıkışlıdır. Bazen büyük bir avantaj elde ederiz, bazen umutsuz bir pozisyonda kalırız. Ama unutulmamalı ki, oyun son ana kadar devam eder.

Eğer kazanıyorsan, rehavete kapılma!  Eğer kaybediyorsan, asla pes etme!

Çünkü zafer, çoğu zaman vazgeçmeyenlerin olur. Bir sonraki hamlenin ne olduğunu bilmiyor olabilirsin. Ama oynayacak bir hamlen varsa, umudun da vardır. Satrançta ve hayatta, kaybettiğini sandığın an bile bir başlangıç olabilir.

Günün Bulmacası

Siyah oynar, 3 hamlede mat. (Pogonina, Natalija-Tan, Zhongyi)