Fatih Hoca ile satranç köşesi

Sabahın erken saatleriydi. Okulun satranç kulübünün haftalık turnuvası yeni başlamıştı. Ahmet, karşısında oturan Sarp’a dikkatle bakıyordu. İkisi de aynı sınıftaydı, ama oyun başladıktan sonra sınıf arkadaşlığı unutulmuş, tahtadaki savaş başlamıştı. Oyun ilerledikçe Ahmet üstünlüğü ele geçirdiğini düşünüyordu. Taşlarını iyi yerleştirmiş, Sarp’ın filiyle vezirini köşeye sıkıştırmıştı, ama bir şey oldu. Sarp, oldukça sade bir hamleyle atını Ahmet’in şahına karşı koydu. Ahmet hemen atı almak istedi, ama bir anda durdu. Atı alırsa kendi şahı tehdit altında kalacaktı. Bu hamleyle Sarp, Ahmet’in vezirini hareket ettiremez hâle getirmişti. Veziri oynarsa şah açıkta kalacaktı. Yani vezir “açmaz”a düşmüştü. Ahmet önce sinirlendi, sonra gülümsedi. “Açmaz bu değil mi işte?” dedi kendi kendine.

Açmaz, satrançta önemli ve etkili bir taktiktir. Bir taş, eğer oynatılırsa arkadaki daha değerli bir taş veya şah açıkta kalacaksa o taş açmazdadır. Yani taş orada sanki bağlıdır, oynatılamaz. Çünkü oynatmak, daha büyük bir kayba yol açar. Bu durum rakibe avantaj sağlar. Açmaz taktiğini iyi kullanan oyuncular, rakibin hamle özgürlüğünü kısıtlar ve oyunu kontrol altına alır. Bir taş, özellikle önemli bir taşı çoğu zaman şahı koruyorsa, o taş yerinden oynatılamaz. Çünkü yerinden oynarsa daha büyük bir kayıp yaşanır. Örneğin; bir fil, şahı tehdit eden bir hattı kapatıyorsa o fil hareket edemez. Hareket ettiği anda şah tehdit altında kalır ve bu kural dışıdır. İşte bu yüzden o taş, geçici olarak “hürriyetini” kaybeder. Elinde imkânı olsa bile oynayamaz, çünkü daha büyük bir sorumluluğu vardır.

Hayatta da bazen benzer durumlar yaşarız. Bir karar veririz, ama bu karar başka bir şeyi tehlikeye atar. İlerlemek istersin, ama risk büyüktür. Geri çekilmek istersin, ama bu da kayıp demektir. İşte tam bir açmaz… Bir öğrenci düşünün, ailesinin beklentisiyle kendi hayali arasında kalmış... Tıp mı okusun, müzik mi yapsın? Hangisini seçse bir yanını yarım bırakacak. Hayatta da zaman zaman kendimizi bir açmazda buluruz. Belki istemediğimiz bir işte çalışıyoruzdur, ama ailemizin geçimini sağlamak için oradayızdır. Belki bir arkadaşımıza kırgınızdır, ama ortamı bozmak istemediğimiz için susmayı seçeriz. Belki de içimizde bambaşka hayaller taşıyoruzdur, ama mevcut sorumluluklarımız bizi yerimizde tutuyordur. Hayat da bazen bizi bir taş gibi sabitler; çünkü arkamızda bir “şah” vardır korumamız gereken biri ya da bir şey. Bazen bir evlat, bazen yaşlı bir anne-baba, bazen bir söz, bazen de kendi vicdanımız…

Açmazlar kötü değildir. Hatta bazen çok değerlidirler. Çünkü bir açmaz, taşın kıymetli olduğunu gösterir. Eğer önemsiz olsaydı, yerinden oynadığında kimse bir şey kaybetmezdi. Ama o taş, o durumda büyük bir sorumluluk üstlenmişse o zaman mevcudiyetiyle bir şeyi ayakta tutuyordur. Hayatta da böyle değil mi? En büyük fedakârlıklar, en sessiz ve görünmeyen köşelerde yapılır. Açmazdaki taş gibi... Kıpırdamaz, ama oyunu değiştirir. Sabrıyla, yerinde kalışıyla, direnciyle. Ama unutma Satrançta her açmaz kalıcı değildir. Oyun değişir, pozisyonlar değişir ve bir gün o taş tekrar özgür kalır. Hayatta da böyledir. Sabırla korunan değerler, zamanı geldiğinde özgürleşir. Ve o zaman, o taşın sabrı oyunun kaderini değiştirir. Hayat da bazen bizi sabitler. Ama bu sabitlik, güçsüzlük değil; tam tersine büyük bir anlamın ve sorumluluğun işaretidir. Açmazlar, çaresizlik değil, düşünme fırsatıdır. Satrançta olduğu gibi, hayatın açmazlarında da hemen hamle yapmadan önce durup düşünmek gerekir. Belki bir kaçış yoktur, ama bir çözüm mutlaka vardır. Bazen en güçlü hamle, sabretmek ve oyunu yeniden okumaktır. Açmazda olmak çaresizlik olarak görünse de ustalar bu durumu avantaja çevirmeyi bilir. Çünkü açmazdaki taş, yerinde kalarak tehdit oluşturabilir. Hatta bazen rakibin planını bozan anahtarlardan biri olur. Hayatta da bu böyledir. Açmazda kaldığımızda pes etmek yerine, neden orada olduğumuzu hatırlamak gerekir. Bizi durduran şeyin kıymeti, çoğu zaman en büyük motivasyonumuzdur. Belki hareket edemeyiz, ama düşünmeye zaman kazanırız. Belki hemen çözüm bulamayız, ama o sırada güçlü yönlerimizi fark ederiz. Bununla birlikte en önemlisi, her açmaz sonsuza dek sürmez. Satrançta da hayatta da tahtanın dengesi değişir, yeni yollar açılır. Açmazda olan taş bazen oyunu kaybettirir, bazen de seni daha güçlü düşünmeye zorlar. Açmazlar, gelişmenin sessiz öğretmenleridir. Açmazdaysan unutma ki, kıymetlisin…

Günün Bulmacası

Beyaz oynar, 3 hamlede mat.

(Kazhgaleyev, Murtas-Dao, Thien Hai)