Önceki yazımızda Türk Akdeniz Dergisinin 8. sayısındaki S. Fikri Erten’in “Antalya’dan Anamur’a Doğru -III-” yazısını tamamlamıştık. Haziran 1938’de çıkan 9. sayısının “Antalya Tarihine Ait Vesikalar” bölümünde Müze Direktörü S. Fikri Erten’in “Antalya’dan Anamur’a Doğru” yazı serisinin IV. bölümü de Manavgat’a ayrılmıştır. Bu yazıda Osmanlı’da kazaskerlik, İstanbul kadılığı ve Bursa valiliği gibi görevler üstlenen Manavgatlı İvaz Efendi’den de bahsedilmiştir.

Anılan yazıda aktarılan diğer bilgiler şöyledir: “Manavgat ırmağının gün doğu tarafına (Düşenbih) ve batı tarafına (Manavgat) denilirdi. İhtiyarlarım rivayetlerine göre, Manavgat ile Düşenbih arasında öteden beri zıddıyet mevcut imiş. O derece ki, meselâ birisi Düşenbih tarafında cezayı mucip bir kabahat işlerse Manavgat'a yâni nehrin öbür yakasına kaçmakla âdeta ecnebiğ bir hükûmete iltica etmiş gibi işlediği cürmünden dolayı mücazat görmezmiş.

Manavgat'ta içi zift dolu küplerin ve bâzı taşların toprak altından çıktığına bakılırsa bu yerlerde eskiden bir köyün bulunması icab eder. Kasabanın ortasından akan Manavgat ırmağı derin ve akıntı süratı fazla olduğundan yazın bile geçit vermemektedir. Yakın vakta kadar çay üzerinde gelip giden bir kayık mevcut iken üç sene evvel üstüne pek metin bir demir köprü yaptırılmakla işbu külfet te bertaraf edilmiştir. [1]

[1] Evliya Çelebi seyahatnamesinde diyor ki: (Elmevla elfazıl İvez Efendi) “Manavgat Kadı” lâkabile meşhurdur. Alaiye livasındaki Manavgat nahiyesindendir. Eğri kapının içeri yüzünden bir lâtif cami ve medrese darülhadisi vardır ki hariminde medfundur. Bursa'ya Vali olduğuna tarih “Bursaya Vali oldu Manav” senе 993. Üçüncü Murat ile letaifi ve birçok güzel lâtif telifatı vardır. Gayet sebük ruh yaran nüktedandan imiş. Tarih intikali 994 dür.

Pazarcı'nın yarım saat kadar cenubunda ve nehrin esahilinde (Hisar) adiyle ufak ve pek harap bir kale mevcuttur. Bu kalede kadim yazıtlara tesadüf olunmuyorsa da duvarla çevrilmiş bir yerde Selçuk devrine ait birkaç mermer sanduka vardır ki en büyüğü (Dede kabri) diye anılmaktadır. Sandukanın uzunluğu 2.25 metre olup kapağı bir menşuru müsellesiden ibaret yekpare bir mermerdir. Mermerin uzunluğu 1.15 metredir. Alt tarafı birtakım çiçeklerle tezyin edilmiş ve üst tarafı yazılı olan işbu sanduka ortasından kırılmıştır. Taşın bir tarafında: (Küllü nefsin zaikatulmevt. Küllü men aleyha fanin ve yebka vechu rabbike zülcelâli velikram. Huvel evvelu vel ahiru vezzahiru vel batinu ve huve bikülli şeyin alim) yazılıdır.

Diğer tarafında (Rabbena atina...) âyeti kerimesi yazılıdır.

Baş tarafında: (Fi tarihi fevt min sadis işrin min cemaziyelahar sene sebin ve sit mie).

Ayak tarafında: (Hazel kabrul merhum vel mağfur esseidüşşehid Mehmet [biselâme] şanini) yazılıdır.

Yazının yüksekliği 14 santimdir Bir küçük sandukanın baş tarafında: (Hazel kabrul merhum vel mağfur Resul ibni Mehmedül Hilmanî.)

Ayak tarafında: (Fi tarih tasi işrin Cemaziyelâhar sene sebin ve sitmie) yazılıdır. Bunlar baba oğul kabirleri olsa gerektir. Vefatları 670 hicriğ yılında olup kitabeye nazaran oğlunun pederinden üç gün sonra vefat ettiği veya şehit ettirildiği anlaşılmaktadır. Bu iki kabirden başka aynı sistemde ufak üç sanduka daha varsa da yazıları yoktur. Lâhitlerin hepsi bir yerdedir. Bunların Selçuk Türklerinden olduğu anlaşıyorsa da buraya ne için geldiklerine dair bir malumat mevcut değildir.

Hisarın karşı yakasında, yâni Düşenbih tarafında suya yakın kalın tuğlalı eski Müslüman kabirleri çıkmaktadır. Hisar ile Eski Antalya (Side) arasında (Sorkun) isminde 35 haneli bir köy vardır. Köy pek lâtif ve etrafı ağaçlarla mestur bir tepe üzerine bina edilmiştir. Köyün bir kusuru varsa o da ancak iki su kuyusuna malik olmasıdır. Hanelerin ekserisinde beyaz mermerden mâmul asarı atika parçalarına, yüksek kabartma insan ve hayvan suretlerine tesadüf edilmektedir. Bu parçaların Side'den getirilmiş olduğu muhakkaktır. İşbu köyde mimariğ sanatından mahrum 15.60 tulünde ve sekiz metre arzında Rüstem Paşa camii vardır. Camiin hangi tarihte yapıldığı malûm değilse de duvarında 1135 tarihinde tamir edildiği yazılıdır. Minaresi yüksek merdivenli bir duvardan ibarettir. Cami imamının elinde şu beratı görmüştüm: “Alâiye Sancağında, Manavgat kazasında Sorkun karyesinde vaki Rüstem Paşa camii şerifi vakfından yevmi dört akça ile vaizliği cihetinden... [1281 senesi Cemaziyelevvelin dördüncü günü tarihli berat.] Camiin banisi Rüstem Paşa olduğu berattan anlaşılıyorsa da Rüstem Paşanın kim olduğu ve ne münasebetle buraya gelerek bir cami inşa ettirdiği bir türlü anlaşılamamaktadır. Bu hususta bir kayda tesadüf edemedim. Camiin tarla olarak külliğ miktarda vakıfları bulunduğu ve müruru zamanla eşhas elinde kaldığı rivayet olunmaktadır. Köyde yaptığım araştırmada, bir harap evin enkazı altında toprağa gömülmüş ve Hisarcıkta görülen dede lâhdine benzer bir mermer lâht sandukasını buldum. Nakışlı ve ak mermerden olan bu sandukanın uzunluğu 1.96, kaidesinin genişliği, 33 santimetredir. Üstündeki maillerin birer cephesinde birer âyet yazılıdır. Baş tarafında üç ufak satırında: (Tarih min ümrihi elmenar essene selâs ve seman mie) yazılıdır. Ayak tarafında da üç satırında: (Elmagfur eşşehid Rüstem) Harflerin yüksekliği 18 santimetredir. Tahminime göre bu sanduka camiin banisi olan Rüstem Paşaya aittir. Yazıdan anlaşıldığına göre Rüstem Paşa 803 hicriğ yılında vefat etmiş ve buralarda defnedilmiştir.

Sorkun'la Eski Antalya arasında 4 kilometrelik bir mesafe vardır. Side (Eski Antalya)ye yakın ve bir kilometre kadar devam eden sarı renkte ince kum tepeleri mevcuttur. Rüzgâr ve kadırgalar vasıtasiyle denizden pek çok kum buralara yığılmış ve sahilden iki kilo metre kadar uzanarak yedi sekiz metre bir irtifa kesbetmiştir. Tepeler arasında seyrek cesim bina harabelerinin görülmesi, kumlar altında daha birçok binaların bulunduğunu zannettirmektedir.”

Erten, çok yönlü bilgiler verdiği bu yazının devamında Side’yle ilgili ayrıntılı bilgiler vermektedir.

Devamı var…