Önceki yazılarımda 16., 17. ve 18. yüzyıllarda Avrupa’da çizilmiş haritalarda Antalya ve Manavgat’ın nasıl gösterildiği örneklerle açıklanmıştı. Yazımın bu bölümünde ise 19. yüzyıldaki Batılı kaynakları ele aldım. Önceki yüzyıllara nazaran 19. yüzyılda çizilen haritaların sayısının ve doğruluk payının arttığını görmekteyiz. Bu durumun oluşmasındaki en büyük etken, Sanayi Devrimi olmuştur. Sanayi Devrimi, bilindiği gibi, 18. yüzyılın ortalarından başlayarak 19. yüzyıl boyunca Avrupa’da ortaya çıkan, üretim süreçlerinde köklü değişikliklere yol açan ekonomik, toplumsal ve teknolojik dönüşümleri ifade eder. Bu dönem, el işçiliğine dayalı üretim yöntemlerinin yerini makineleşmiş üretim süreçlerine bıraktığı bir süreçtir ve modern sanayinin temelini atmıştır. Sanayi Devrimi, emperyalist hareketleri de hızlandırmış ve devletleri dışarıya daha çok açmıştır.

Harita- 8: Güssefeld, F. L. (1802). Charte vom Osmanischen Reiche in Asia und Africa, oder der asiatischen Türkey nebst Aegypten. Nürnberg: bey den Homannischen Erben.

Almanya’daki Bern Üniversite Kütüphanesinde (Universitätsbibliothek Bern) bulunan ve F. L. Güssefeld tarafından tasarlanan astronomik konum tespitlerine, eski ve yeni açıklamalara ve yolculuklara dayalı olarak hazırlanan 1802 tarihli bu haritada bölgemiz de yer almakta ve Manavgat “Menugat”, Side ise “Satalia” olarak geçmektedir. Çizimdeki hatalar göze çarpsa da haritanın tarihî bir önemi bulunmaktadır.

Harita- 9: Reichard, C. G. (1804). Charte des Osmanischen Reichs in Asien. Weimar: im Verlage des geograph. Instituts.

Christian Gottlieb Reichard tarafından hazırlanan 1804 tarihli bu haritada Antalya’nın Itschil (İçel=Mersin), Mentesche (Menteşe= Muğla), Karaman (=Konya) eyaletleri ile çevrili olduğu gösterilmiştir. Bu harita da Universitätsbibliothek Bern’de bulunmaktadır.

Harita-10: Ausfeld, J. C., & Stieler, A. (1833). Das Mittelländische und Schwarze Meer: auch als General Karte des Osmanischen Reichs: mit Nebenkarten der Canarischen Inseln, des Nil Delta, von Palästina u. andern. Gotha: bey Justus Perthes.

Johann Carl Ausfeld ile Adolf Stieler tarafından hazırlanan 1833 tarihli harita, Universitätsbibliothek Bern’de bulunmaktadır. Yer adları bakımından çok ayrıntılı değildir. Antalya adı, “Sataliah” olarak geçmektedir.

Harita-11: Ziegler, J. M. (1849). Asiatische Türkey. Berlin: Verlag von Dietrich Reimer.

ETH- Zürih Merkez Kütüphanesinde bulunan bu eski harita, Jakob Melchior Ziegler tarafından hazırlanmıştır. Haritadaki Pamphilia yazısının altında Manavgat, Side, Aspendos, Köprü Su gibi yerler açık olarak yer alır.

Harita-12: Tallis, J. (1851). Turkey in Asia. The Illustrated Atlas. New York: J. & F. Tallis

John Tallis tarafından çizilen ve The Illustrated Atlas'ta yayımlanan «Asya Türkiyesi» haritasında Akdeniz... Side, o zamanlar «Eski Adalia» olarak biliniyordu, yıl 1851.

Harita-13: Kiepert, H. (1884). Nouvelle carte generale des provinces asiatiques de L'empire Ottoman: sans L'Arabie. Berlin: Henri Kiepert.

Henri Kiepert tarafından 1884 yılında çizilen Osmanlı haritasında Antalya [Adalia/Attalie] bölgesi. Burada da Side, Eski Adalia olarak geçmektedir. Manavgat'taki Taschevler (Taşağıl), Peri (Yavrudoğan), Khoma (Oymapınar), Bazardjick (Merkez Pazarcı), Sakhrîn (Sağırin), Sirt (Sırt), Sevindj (Sevinç), Duzagach (Düzağaç), Boulasan (Çaltepe), Kepez gibi yerleşim yerlerinin yaklaşık 150 yıl önce de önemli yerler olduğu görülmektedir. Ayrıca Manavgat ırmağının antik adı olan Melas da bu haritada kaydedilmiştir. Benzer değişimlerin hangi köylerde olduğunu öğrenmek için Manavgat’taki yerleşim yeri adlarının incelendiği ve sınıflandırıldığı aşağıdaki çalışmayı okuyabilirsiniz:

GÖRGEÇ, Celâl (2023). Manavgat Yerleşim Yeri Adlarının Toponimi Açısından İncelemesi. Ege Üniversitesi Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 23(2), 353-398. https://doi.org/10.32449/egetdid.1313754