Fatih Hoca ile satranç köşesi

Gambit, bir satranç oyuncusunun daha iyi bir konuma ulaşmak için bir veya birkaç taşı feda ettiği açılıştır. Oyuncular taşlarını daha aktif konuma yerleştirmek için rakibine piyon verir. Bunun karşılığında konumsal avantaj elde etmek ister. Bugün yazımın konusu “Vezir Gambiti (The Queen's Gambit)” adıyla bilinen Walter Tevis'in 1983 tarihli Amerikan romanı olup Beth Harmon adında bir satranç dâhisi kadının hayatını anlatır. Bir oluşum romanı veya olgunlaşma hikâyesi; evlat edinme, feminizm, satranç, uyuşturucu bağımlılığı ve alkolizm temalarını kapsar. Vezir Gambiti, satranç dehası Beth Harmon'un, yetimhanedeki çocukluğundan, sakinleştirici ve alkol bağımlılığı ile mücadele verdiği; Büyük Usta rütbesine yükselişine kadar izini sürüyor. Sekiz yaşındaki öksüz Beth Harmon, sessiz, somurtkan ve görünüşe bakılırsa önemsizdir -ta ki ilk satranç oyununu oynayana kadar. Duyguları keskinleşir, düşünceleri daha netleşir ve hayatında ilk kez kendini tamamen kontrol altında hisseder. On altı yaşına geldiğinde ABD Açık şampiyonası için yarışır; ancak profesyonel çevrede becerilerini geliştirdikçe riskler yükselir, izolasyonu daha korkutucu ve kaçma düşüncesi daha da çekici hâle gelir. Kitap, 2020 yılında Scott Frank tarafından Netflix’e 7 bölümlük bir diziye dönüştürülmüştür. Kitabı ve diziyi mutlaka izlemenizi öneririm.

Diziden bir Kare, Beth Harmon ile Henry Beltik

Dizinin 2. bölümünde Beth Harmon üvey annesinin evine yerleşir. Satranç artık onun için bir oyundan öte bir dünya hâline gelmiştir. Bir dükkândan satranç dergisi çalar ve yaklaşan Kentucky Eyalet Şampiyonası hakkında bilgi edinir. Parası olmadığı için ona satranç oyununu öğreten Bay Shaibel'e mektup yazar ve Bay Shaibel ona giriş ücreti olarak 5 dolar gönderir. Turnuvanın ilk oyunlarında hızla ilerleyerek organizatörleri şaşırtır. Turnuvanın ikinci günü eyalet şampiyonu Harry Beltik'e karşılaşır. Beltik Beth’i küçümser.

Şimdi Beth Harmon ve Henry Beltik’in dizide oynadığı satranç maçına bakalım. 1954 yılında oynanan Rashid Nezhmeddinov vs Genrikh Kasparian maçı, satranç tarihinin en etkileyici taktik ve saldırı oyunlarından biri olarak kabul edilir. Nezhmeddinov, taktiksel yeteneğiyle ve inanılmaz yaratıcı fedalarıyla tanınan bir usta idi. Kasparian ise o yılların en güçlü Ermeni oyuncularından biri ve oyunsonu uzmanıydı.

Oyunun Notasyonu

Caro – Kann Savunması

Beyaz: Rashid Nezhmeddinov

Siyah: Genrikh Kasparian

1.e4 c6 2.Af3 d5 3.Ac3 Fg4 4.h3 Fxf3 5.Vxf3 e6 6.g3 g6 7.Fg2 Fg7 8.O-O Ad7 9.Ve2 d4 10.Ab1 e5 11.d3 Ae7 12.f4 Vc7 13.a4 O-O 14.f5 f6 15.Ad2 Fh6 16.Şh2 Şh8 17.fxg6 hxg6 18.Af3 Fxc1 19.Kaxc1 Ac5 20.c3 Ab3 21.Kcd1 Kad8 22.Ah4 Vc8 23.Ff3 Ve6 24.Fg4 Vf7 25.Af3 Vg8 26.h4 Şg7 27.Kf2 Kd6 28.Kdf1 Kdd8 29.Vc2 b6 30.h5 c5 31.hxg6 dxc3 32.bxc3 c4 33.d4 exd4 34.cxd4 Axd4 35.Axd4 Kxd4 36.e5 f5 37.Fxf5 Vd5 38.Fe6 Kh8+ 39.Fh3 Axg6 40.Kf7+ Şh6 41.Vxg6+ Şxg6 42.K1f6+ Şg5 43.Kf5+ Şg6 44.K7f6+ Şh7 45.Kh5+ Şg74 6.Kg5+ Şh7 47.Ff5# 1-0

Mat Konumu

1.e4 c6 2.Af3 d5 3.Ac3... Açılış Caro-Kann savunmasına yöneliyor. Beyaz erken Af3 ve Ac3 ile merkeze baskı kuruyor. 4.h3 ile Fg4'e erken meydan okuma aktif ve agresif. Oyunun 10. ve 20. hamleler arası merkez mücadelesi ile geçiyor. 10.Ab1 ile at geriye dönüyor gibi görünse de hedefi d2-f3-h4 gibi daha uygun karelere geçmek. Beyazlar klasik bir plan izliyor: f4-f5 sürerek merkezdeki zinciri kırmak ve saldırı hattı açmak. 14.f5 ve ardından 16.Şh2, klasik "şah kanadı saldırısı" için pozisyon hazırlığı. Maçın kırılma anı merkez açıldıktan sonra Nezhmetdinov vezir kanadındaki gelişimle siyah şahın pozisyonunu zorluyor. 20.c3 ve 21.Kcd1 ile amacı d4 karesindeki baskıyı artırmak. 22.Ah4 hamlesi hem f5 hem de g6 üzerine oynanacak tehditleri hazırlıyor. 31.hxg6 dxc3 32.bxc3 c4 ile Genrikh Kasparian merkezde geçer piyon yaratıyor ama Nezhmeddinov bunu açmaz gibi kullanıyor. 34...Axd4 35.Axd4 ile takas sonrası Kasparian, merkez kontrolünü kaybediyor. Nefes kesen mat dizisi 37.Fxf5 ... 47.Ff5# hamleleridir. Bu kısım adeta satranç sanatıdır. Beyaz, şahı tahtanın her köşesine sürükleyerek matı gerçekleştiriyor. Özellikle vezir fedası 41.Vxg6+ oyunun yıldız anı. Sonrasında gelen kale ve fil iş birliğiyle yapılan şah-mat dansı çok etkileyici. Nezhmetdinov kusursuz bir saldırı planı uygulamış. Kasparian’ın savunması parçalandıktan sonra oyun tam anlamıyla resitale dönmüş.

GÜNÜN BULMACASI

Beyaz oynar, 3 hamlede mat. (Kamsky, Gata-Kazhgaleyev, Murtas).