BÖLGEDE RUSYA (POST SOVYET)

Birinci dünya savaşıyla kurulan küresel düzen ancak yirmi yıl sürmüş, yeni düzenin memnuniyetsizleri kısa süre sonra dünyayı yeni bir paylaşım savaşının içine sürüklemişlerdir.
2. Dünya savaşının ardından kurulan iki kutuplu dünya düzeninin, 90’lı yılların başında Sovyetler Birliğinin dağılması sonucu tek kutupluya evrilmesiyle başlayan yeni süreçte, devletler pozisyon ve stratejilerini yeniden belirleme arayışına girdiler.
Bu süreçte, Doğu Bloğunun tamamen dağılmasıyla serbest kalan Varşova Paktı üyesi devletlerden özellikle Avrupa coğrafyasında olan Doğu Almanya, Çekya, Macaristan, Polonya, Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya, Arnavutluk NATO ve Macaristan, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Slovenya, Estonya, Letonya, Litvanya Avrupa Birliği gibi batı düzen ve felsefesinin en temel örgütlerine katılarak, Batı Bloğunun himayesine girmiş ve saf değiştirmiş oldular.
Bu değişim, doğu ile batı arasında ciddi bir kırılma, kritik bir dönüm noktasıydı. Zira bununla eski Sovyet yeni Rusya, bölgedeki hegemonyasını önemli ölçüde kaybediyor ve bölge Batı etkisine açık hale geliyordu.
Öte yandan, çoğu Asya’da yer alan ve Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla tek tek bağımsızlıklarını ilan eden birlik üyesi devletler, ekonomik güçlükler ve geleneksel olarak siyasal erginlik düzeyine sahip olmamaları nedeniyle bir “şaşkınlık” dönemi yaşadılar.
Tam da bu dönemde Rusya, eski birlik üyesi devletleri Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) altında tekrar toplayarak, bu devletler üzerindeki hegemonyasını sürdürmeyi hedefledi. BDT üyesi Azerbaycan, Belarus, Ermenistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moldova, Özbekistan ve Tacikistan halen Rusya’nın nüfuz alanındaki devletler konumunda.
Estonya, Letonya ve Litvanya BDT anlaşmasını baştan beri imzalamayan devletler. Ukrayna ise parlamentosunun anlaşmayı onaylamaması sonucu topluluk dışında kalırken, Gürcistan 1993 yılında girdiği topluluktan 2008'de ayrılmış durumda.
Dikkat çekici şekilde, BDT dışında kalan Estonya, Letonya ve Litvanya Rusya’nın ciddi savaş tehdidi altında bulunurken, Gürcistan 2008 yılında Rus işgaline uğradı. 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna savaşı ise halen devam ediyor.
Açıkça Rusya, kendisinden bağımsız politika izlemek isteyen, Batı dünyasına yanaşma eğilimi gösteren devletleri en ağır şekilde müdahale ederek cezalandırmaktan çekinmiyor.
Rusya bir yandan arka bahçesi gördüğü devletlerin kendi nüfuz dairesinden çıkmasına savaş dahil her türlü enstrümanla karşı koyarken, diğer yandan Batının bölgede etkin olmasını engellemeyi amaçlıyor.

BÖLGEDE ÇİN

2000’li yılların başından itibaren küresel sermayenin Çin merkez olmak üzere Asya’ya kaymasıyla birlikte kaydettiği muazzam ekonomik büyüme sayesinde Çin, Avrasya’da hegemonik bir güç olma yolunda stratejik adımlar atıyor.
Çin’in, kurduğu pek çok ekonomik örgüt yanında özellikle ŞİÖ (Şanghay İşbirliği Örgütü) gibi NATO’ya alternatif olabilecek askeri amaç ve hedefler de taşıyan bir yapılanmada, Rusya ve İran dahil pek çok devleti bir araya toplaması, sadece ekonomik ve siyasi değil, askeri girişimlerle de çok yönlü bir politika izleyerek, tek kutuplu bir düzene karşı çıktığını ve kendi liderliğinde küresel bir blok oluşturma stratejisi yürüttüğünü ortaya koyuyor.
Öte yandan, başta “bir kuşak bir yol projesi” olmak üzere, ekonomik, askeri ve siyasi güçten oluşan sert güç politikalarıyla, Türk Cumhuriyetleri de dahil özellikle az gelişmiş bölge ülkelerini düşürdüğü borç tuzağıyla toprak vermeye zorlayan ve bu ülkelerin, değerli maden, yol, köprü ve limanlarına el koyan Çin, yine uyguladığı yumuşak güç politikasıyla, bölgede siyasi, kültürel ve ideolojik bir hegemonya kurma hedefinde hızla ilerliyor.