"Çin'in Bir Kuşak Bir Yol Projesi (One Belt One Road)"

V.4. PROJE KAPSAMINDA TÜRKİYE ve TÜRK CUMHURİYETLERİ İLİŞKİLERİ

Dış ticaret verileri incelendiğinde Türkiye’nin Asya bölgesindeki etkisinin kısıtlı ve yetersiz olduğu görülmektedir. Türkiye ile bölge arasındaki ulaşım zorlukları bu durumun oluşmasında önemli etkendir.

Lojistik açıdan ciddi maliyet gerektirmesi, Türkiye’nin bölge ülkeleri ile doğrudan ticari ilişkiler kurmasının önündeki engeldir. Bu açıdan, Türkiye’nin Kuşak-Yol’a katılması, gelişen Asya pazarına ulaşmasında kolaylık sağlayacaktır.

İthalatta ağır gümrük vergileri uygulayan ve yabancı yatırımcılar için kısıtlamalar getiren Türkmenistan, Türk yatırımcıların, altyapı, imalat sektörü, kimyasal ürünler ve pamuk işleme sanayi gibi alanlara yatırım yapmaları halinde, teşviklerden faydalanabileceğini ve gümrük vergisinden muaf olabileceğini bildirmiştir.

Türkmenistan-Afganistan-Tacikistan uluslararası demiryolu Çin, Hindistan ve Pakistan hattı ile birleşecektir. Bu hat Türkiye’nin Türk Cumhuriyetlere ulaşımını önemli ölçüde kolaylaştıracaktır.

V.5. ORTA ASYA’DA RUSYA-ÇİN REKABETİ

Rusya ve Çin Orta Asya’da katı bir rekabet içerindedir. Rusya bölgedeki etkisini giderek yitirirken, proje kapsamında gerçekleştirdiği yatırımlar Çin’in bölgedeki etkisini artırmaktadır.

Orta Asya–Çin ticareti, önceden 750 milyon Dolarken, proje sonrasında 30 milyar Dolara yükselmiş, Rusya’nın 18 milyar Dolar olan ticareti ise yarıdan fazla azaltmıştır.

Rusya’nın bölgedeki siyasi ve ticari hegemonyasını ABD değil, Çin zayıflatmıştır.

VI. BÖLÜM: ÇİN HAKKINDA DEĞERLENDİRME

VI.1.

ÇİN’İN BM’DE TEMSİLİ

BM’nin kuruluş yılı olan 1945’te ülkede Çin Cumhuriyeti hakimdi ve bu Cumhuriyet BM’de kurucu ve veto hakkına sahip daimi üye sıfatıyla yer aldı. Bu durum 1971 yılına kadar devam etti. İç savaştan sonra kurulan Çin Halk Cumhuriyeti ise 1971 tarihine kadar BM’de temsil hakkı elde edemedi.

1971’de ABD başkanı Nixon, Çin Halk Cumhuriyeti ile gizli görüşmeler başlattı ve Rusya ile ittifak kurmaması şartı ile BM’de Çin Cumhuriyeti yerine Çin Halk Cumhuriyetinin temsil edilmesinin önünü açtı.

VI.2. ÇİN’İN DÜNYA TİCARET ÖRGÜTÜNE KATILMASI

Çin, 11 Aralık 2001'de Dünya Ticaret Örgütü'nün üyesi oldu. Katılımdan sonra Çin ekonomisinde önemli değişiklikler gerçekleştirdi. Hizmet sektörü önemli ölçüde serbestleştirildi ve yabancı yatırıma izin verildi, perakende, toptan ve dağıtım üzerindeki kısıtlamalar sona erdi, bankacılık, finansal hizmetler, sigortacılık ve telekomünikasyon da yabancı yatırıma açıldı. Tüm bunlar Çin’in dünya ülkeleriyle ticaretindeki engelleri kaldırdı ve Çin ekonomisinin hızla büyümesinin önünü açtı.

Görüldüğü üzere, gerek BM’de, gerekse DTÖ’nde Çin’in önünü açan Amerika’dır. Aslında Amerika’daki küreselcilerdir.

VI.3. ÇİN’İN GÖRÜNEN YÜZÜ / ÇİN’İN EKONOMİSİ

Bir Doğu Asya ülkesi olan Çin’in yüzölçümü 9.600.000 km2, nüfusu 1.415 milyar ve 2023 verilerine göre GSYH 17,71 trilyon Dolardır.

Çin, 2022 yılı itibariyle Amerika'dan sonra dünyanın en büyük ikinci ekonomisi oldu. 2022 yılında dünya ihracat sıralamasında birinci, dünyada en fazla ithalat gerçekleştiren ikinci ülke konumunda. Bu dönemde Çin'in toplam dış ticaret hacmi 6,3 trilyon dolara ulaştı.

Çin, 4 trilyon dolarla, dünyanın en büyük döviz rezervine sahiptir. Çin 2021 yılında dünyada en fazla doğrudan yabancı yatırım alan ikinci ülke olurken, aynı dönemde dünyada en fazla yabancı yatırım yapan üçüncü ülke oldu.

VI.4. ÇİN’İN ÖBÜR YÜZÜ / GERÇEK ÇİN

Çin ekonomide gösterdiği gelişmeye rağmen, komünist otoriter rejimi, insan hakları ve demokrasi alanındaki ihlalleri yüzünden dünyada güven vermeyen ve ihtiyatla yaklaşılan bir ülke olmuştur.

Tek parti yönetiminin hakim olduğu Çin’de, özel mülkiyet sınırlı, hukukun üstünlüğü ve şeffaflık konusunda ciddi sorunlar var. Gelir dağılımının adaletsiz olduğu ülkede, güvenlik ağırlıklı polis-asker devleti hakim. Çin’in finans ve bankacılıkta kendine özgü bir sistemi bulunuyor. Mali kontrolün temel araçlarının Devlet Konseyi yönetiminde olduğu Çin’de, bankacılık varlıklarının % 98'i devlete aittir. Dili ve alfabesi dünyada az bilinen Çin, geçmişten buyana dünyaya entegre olmamış, kapalı bir sistemi sürdüre gelmiştir.

1951 yılında Çin Tibet'i işgal etti ve topraklarına kattı. 1997'de Hong Kong ve 1999'da Makao Çin Halk Cumhuriyeti'ne devredildi. Çin saldırgan ve yayılmacı dış politika izliyor, neredeyse tüm komşularıyla sınır anlaşmazlıkları var.

Ayrıca Doğu Türkistan, İç Moğolistan ve Tibet’te uygulanan baskı politikasının devam etmesi Çin’in dünya ile bütünleşmesi önündeki en önemli engeldir.

Kazan-kazan anlayışına uymayan agresif ticaret, vahşi kapitalizm uyguluyor. Ödenmeyen kredilere karşılık ülke kaynaklarına el koyuyor. Borçlandırdığı fakir ülkelere askeri üsler kuruyor. Askeri gücünü ve ticareti, siyasi baskı aracı olarak kullanıyor.

Gelişen ekonomiye rağmen halkın gelir dağılımı arasında büyük uçurum var. Çin, 2023 yılında kişi başına düşen milli gelirde dünyada 75. sırada yer almaktadır (Türkiye 55. sırada). Çin'de asgari ücret 360 Dolardır ( Türkiye’de 500 dolar).

Çin orta gelirli ülkeler arasında yer alıyor. Yoksulluk sınırının altında geliri olan kişi sayısı 184 milyon. Nüfusun  % 13’ü yoksul (Türkiye’de % 9).

Çin’deki ekonomik gelişme ve refah, halkın büyük kesimine yansımıyor.

VI.5. SERMAYE ÇİN’E AKIYOR

Evet, Çin en hızlı büyüyen ekonomi. Büyük oranda dış yatırım çekiyor. Dış yatırım para, yani küresel sermaye demek. Esasen, ekonomideki hızlı büyümenin nedeni, küresel sermayenin Çin’e akması.

Aslında sermaye, hukuk, demokrasi, şeffaflık, dünya ile entegrasyon, öngörülebilirlik gibi evrensel kabul görmüş standartlar ve uygulamalar ister.

Çin’de bütün bunlar yokken, küresel sermayenin Çin’e akması kuşkusuz ticari saiklerle açıklanamaz. Öyleyse tüm bu olup bitenlerin ardında, başka nedenler, başka planlar ve kurgular aramak gerekiyor.